على اصغر شميم
146
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ناصر الدين شاه ميرزا وليعهد براى ديدار تزار روسيه به ايروان رفت و از آن پس يعنى در سال 1264 هجرى كه ناصر الدين ميرزا مأمور به اقامت در تبريز گرديد ، امير به رياست سپاه آذربايجان و پيشكارى وليعهد منصوب گرديد . امير ضمن انجام خدمات ادارى ، مأموريتهاى سياسى مهمى را در ارزروم براى حل اختلافات ايران و عثمانى و عقد معاهده با آن دولت انجام داد كه مأموريت اوليه از در زمان فتحعلى شاه و مأموريت دوم او در زمان محمد شاه انجام گرفت . سياست داخلى اميركبير در آغاز سلطنت ناصر الدين شاه عبارت بود از : برانداختن نفوذ درباريان ، قطع مستمرىهاى فوق العاده كه بدون سبب به اشخاص داده مىشد ، تمركز امور ادارى و مالياتها و درآمدهاى دولت ، تنظيم بودجه كه تا آن زمان در ايران سابقه نداشت ، ايجاد تعادل بين درآمد و هزينهى دولت ، تشكيل سپاه منظم تحت السلاح ، از ميان بردن ملوك الطوايفى و رؤساى ايلات و بسط معارف به طريق اقتباس از اصول معارف اروپايى . سياست خارجى امير عبارت بود از : برقرار كردن روابط دوستى و احترام متقابل با كليهى دول ، درهم شكستن قيودى كه بر اثر عقد معاهدات سابق به دولت و ملت ايران تحميل شده بود ، اصلاح وضع سفارتخانههاى ايران در كشورهاى ديگر ، جلوگيرى از هرگونه نفوذ خارجى در ايران ، برانداختن اصول جاسوسى و خدمتگزارى به بيگانه و از ريشه كندن بيگانهپرستى از دستگاه حاكمهى ايران . براى انجام مقاصد مزبور كه روىهمرفته موجب عظمت ايران و قوت سياسى كشور در خارج و داخل و وسيلهى بسط و تعميم نفوذ دولت مركزى در سراسر كشور بود ، اميركبير كه عزمى راسخ و هوش و تدبير كافى داشت ، با كوشش و فعاليتى تغييرناپذير در راه پيشرفت مقصود خويش قدم برمىداشت و مىخواست از خردسالى شاه و علاقهى وافرى كه شاه به وى داشت ، به نفع كشور استفاده كند . در آغاز امر به قلع و قمع سالار در خراسان و فتنه پيروان باب و سركوب كردن شورشيان فارس و بختيارى همت گماشت . پايان فتنهى سالار حمزه ميرزا اندكى قبل از فوت محمد شاه بر اثر فشار شديدى كه از طرف سپاه سالار در مشهد به او وارد آمد و حمايتى كه جمعى از مردم مشهد از سالار مىكردند ، ناگزير آن شهر را رها كرد و از راه جام عازم هرات گرديد و بار ديگر مشهد به تصرف سالار درآمد ( رمضان 1246 هجرى ) . سالار ، يار محمد خان حاكم هرات را به كمك خود طلبيد و حاكم مزبور با سپاه افغانى از هرات به مشهد حركت كرد . ولى در نزديكى جام ، حمزه ميرزا به مواعديدى چند او را با